8. Cultuur, erfgoed, recreatie en toerisme

Ook in 2025 heeft de provincie het functioneren van het Utrechtse bibliotheeknetwerk en de ontwikkeling van de bibliotheekfunctie en de bibliotheek(voorzieningen) ondersteund. Via onze partnerorganisatie Bibliotheek Service Centrum (BiSC) is er in samenwerking met de negen Utrechtse bibliotheekorganisaties vanuit een gezamenlijke ontwikkelagenda gewerkt aan de opgaven uit het bibliotheekconvenant: de geletterde samenleving, participatie in de informatiesamenleving en leven lang ontwikkelen. Vanuit deze samenwerking is er in 2025 onder andere een gezamenlijk collectieplan vastgesteld. Daarnaast heeft de provincie ook het interbibliothecair leenverkeer en de bibliotheekautomatisering ondersteund waardoor er in de hele provincie één gedeelde collectie is.  

Bibliotheken zijn door BiSC ondersteund op het gebied van ICT, logistiek en de doorontwikkeling van de maatschappelijke bibliotheek, waardoor het bereik en daarmee de impact van de bibliotheek is vergroot.

Resultaat:

De bibliotheken hebben samen met BiSC bijgedragen aan het versterken van basisvaardigheden en samen met de Sociale Agenda is o.a. ingezet op een werkgeversaanpak en het leesoffensief.

Resultaat:

Het project is later gestart dan verwacht. BiSC heeft in 2025 een projectplan ingediend voor een werkgeversaanpak. Dit projectplan is eind 2025 gehonoreerd met een subsidie. Verdere uitvoering van het project vindt plaats in 2026.

Er is een gezamenlijke ontwikkelagenda opgesteld en deze agenda is in uitvoering.

Resultaat:

Voldoende en divers cultuuraanbod en vitale culturele instellingen zijn een randvoorwaarde voor een sterke en toegankelijke Utrechtse cultuursector. Met dit doel zijn de volgende activiteiten uitgevoerd:
- Er hebben 29 culturele festivals plaatsgevonden die hebben bijgedragen aan een divers en kwalitatief cultuuraanbod.  
- Met onze inzet op makershuizen hebben we bijgedragen aan de ontwikkeling van makers en de samenwerking tussen opleidingen, ontwikkelplekken en podia.
- Er is een onderzoek uitgevoerd naar de meerkosten van Fair Pay en effectieve beleidsinstrumenten voor de provinciaal gesubsidieerde instellingen.  
- Vanuit een gezamenlijke uitvoeringsagenda hebben de provincie en alle gemeenten samengewerkt aan inhoudelijke thema's.  

Culturele voorzieningen, waaronder makershuizen zijn robuuster en meer wendbaar en weerbaar geworden en zijn beter in staat samen te werken en een breder publiek te bereiken.

Resultaat:

Voor de discipline dans & theater heeft vanwege het wegvallen van de instelling Het Huis een heroriëntatie plaatsgevonden. Het resultaat is dat vier instellingen (Theater Utrecht, Uplift, Aluin en Theater Vooropleiding Amersfoort) een tweejarige subsidie (2025 en 2026) hebben ontvangen ten behoeve van hun respectievelijke talentontwikkelingsprogramma's. Dit heeft tot een vertraging geleid. De programma’s zijn eind 2025 gestart en de vertraging in de uitvoering wordt in 2026 geheel ingelopen.  

Dankzij het faciliteren van het samenwerkingsverband Cultuurregio Utrecht is het cultuurbeleid in de regio beter op elkaar afgestemd, is er samengewerkt aan inhoudelijke thema's en zijn ontwikkelingen in de regio onder de aandacht gebracht bij het Rijk.

Resultaat:

Er hebben 29 culturele festivals plaatsgevonden die hebben bijgedragen aan een pluriform en kwalitatief hoogwaardig cultuuraanbod in onze provincie. Hiermee zijn diverse publiekgroepen bereikt en is de ontwikkeling van makers versterkt.

Resultaat:

Partnerorganisaties Kunst Centraal en Landschap Erfgoed Utrecht hebben samen met lokale instellingen activiteiten en programma's aangeboden op scholen in het primair onderwijs. Ook is er in 2025 een wegwijzer voor alle scholen in de provincie gelanceerd die hen helpt met kennis, vaardigheden en netwerk om cultuur op school te borgen. Daarnaast was er in 2025 extra aandacht voor het gespecialiseerd onderwijs door programma’s op maat te ontwikkelen.  
Partnerorganisatie ZIMIHC zorgde samen met lokale instellingen dat meer jongeren aan cultuur deelnemen, ondersteunde initiatiefnemers bij fondsenwerving en versterkte het netwerk van culturele verbinders.

Kunst Centraal en Landschap Erfgoed Utrecht hebben met het programma Kunstmenu 70 procent en met Cultuurprogramma 56 procent van de basisscholen in hun werkgebied bereikt.  Daarnaast zijn scholen, docenten en kunstencentra beter toegerust om cultuur- en erfgoededucatie te ontwikkelen en uit te voeren.  

Resultaat:

In het voortgezet onderwijs is 70% scholen in de provincie Utrecht ondersteund om cultuureducatie een stevigere plek te geven in het onderwijsprogramma. Ook zijn docenten beter in staat om cultuur en erfgoededucatie te ontwikkelen en te begeleiden.

Resultaat:

Het netwerk van lokale culturele verbinders (zoals cultuurmakelaars) is verstevigd, vraagstukken zijn gezamenlijk opgepakt en er heeft kennisdeling plaatsgevonden. Daarnaast zijn landelijke ontwikkelingen en financieringsmogelijkheden beter zichtbaar en bereikbaar voor het netwerk.  

Resultaat:

Via het Fonds Erfgoedparels ondersteunen we de restauratie en herbestemming van rijksmonumenten, We monitoren de staat van onderhoud van het Utrechtse gebouwde erfgoed. Dit doen we door middel van de vierjaarlijkse erfgoedmonitor. Het percentage rijksmonumenten in slechte of matige staat is weer afgenomen. De molenroedes van de molens van het Utrechts Landschap zijn gerestaureerd. De vanwege veiligheidsproblemen stilgezette Utrechtse molens draaien weer. De Inspectie Overheidsinformatie en erfgoed (IOE) heeft ons archeologisch depot geïnspecteerd. Het depot voldoet grotendeels aan de normen in de Erfgoedwet, maar op onderdelen is verbetering nodig. Via onze partnerorganisaties Monumentenwacht en Utrechts Landschap zetten we in op kennisontwikkeling en kennisoverdracht aan eigenaren en beheerders van erfgoed.

Het percentage van monumenten met een slechte of matige onderhoudsstatus neemt af.

Resultaat:

Minimaal twaalf rijksmonumenten (niet-woonhuizen) hebben restauratiesubsidie toegekend gekregen.

Resultaat:

Middels de extra coalitiemiddelen is aan minimaal 1 rijksmonument met een grote restauratieopgave (> 1 mjn) bijgedragen.

Resultaat:

Er zijn 3 subsidieaanvragen voor een grote restauratieopgave in behandeling. Deze subsidieprocessen vragen een zorgvuldige afweging en zijn onderhevig aan (financiële) planningsvraagstukken die vaak veel tijd vragen, ook in het lopende subsidieproces.

De grote intensiteit en diversiteit aan erfgoed maakt onze provincie zeer geliefd om in te wonen   werken en recreëren. Erfgoed speelt een belangrijke rol als ‘Utrechtse kwaliteit’. Tegelijk staat het erfgoed onder druk vanwege de grote ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. Daarom is erfgoed vroegtijdig ingebracht als belangrijk uitgangspunt en inspiratiebron bij grote transformaties en bij de ontwikkeling van nieuwe programma’s en visies, zoals bijvoorbeeld bij het Ontwerp-Utrechts-Programma-Landelijk-Gebied (UPLG) en het Gebiedsperspectief-Amersfoort-tot-Zeist. En is o.a. door inzet van expertise en de begeleiding van Heritage Impact Assessments (HIA’s) in kader van o.a. de netcongestie bijgedragen aan de zoektocht naar locaties voor nieuwe trafostations.

Het Erfgoed Expert Team heeft aan minimaal 10 cases een bijdrage geleverd.   

Resultaat:

Door tijdelijke ondercapaciteit heeft het Erfgoed Expert Team minder adviesverzoeken kunnen honoreren.

Minimaal één nieuwe gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart is in voorbereiding respectievelijk in uitvoering.

Resultaat:

De Cultuurhistorische Atlas (CHAT) geeft een overzicht van al het erfgoed in de provincie Utrecht en is een kennis- en inspiratiebron voor professionals in de ruimtelijke ordening en initiatiefnemers van ruimtelijke plannen. Op basis van een gebruikersonderzoek is de website van de CHAT vernieuwd.

Resultaat:

De geplande vernieuwing van de Cultuurhistorische Atlas (CHAT) (het digitale overzicht van al het erfgoed in de provincie) waarbij de uitkomsten van het gebruikersonderzoek zijn meegenomen, loopt iets uit maar zal in februari 2026 beschikbaar komen.

Een grote diversiteit aan erfgoedgemeenschappen is ondersteund bij het bekend en beleefbaar maken van het Utrechtse erfgoed. Die ondersteuning kwam in de vorm van een projectsubsidie, adviestrajecten bij Landschap Erfgoed Utrecht, bijvoorbeeld op het gebied van vrijwilligersbeleid, collectiebeheer of digitalisering. Erfgoedgemeenschappen konden ook participeren in provinciale erfgoednetwerken. Er zijn bijvoorbeeld twee netwerkbijeenkomsten georganiseerd voor de streek- en kasteelmusea, met als thema's samenwerking en toegankelijkheid. Ook is een gezamenlijke marketingcampagne gevoerd om nog meer bezoekers naar de Utrechtse musea te trekken. Verder vierden we samen 650 jaar Stichtse Landbrief en hadden we extra aandacht voor het immaterieel en maritiem erfgoed.

Vijftien projecten zijn ondersteund op het gebied van het publieksbereik van het Utrechtse erfgoed.

Resultaat:

Er zijn twee netwerkbijeenkomsten georganiseerd voor de streekmusea, er is opdracht gegeven voor gezamenlijke marketingcampagne, vier museale vernieuwingen/projecten ondersteund via de subsidieregeling voor de streekmusea.

Resultaat:

We zijn gestart met de uitvoering van de beleidsuitwerking immaterieel erfgoed en hebben een startbijeenkomst voor de erfgoedgemeenschappen van het immaterieel erfgoed georganiseerd.

Resultaat:

We zijn de beleidsuitwerking voor het Immaterieel erfgoed aan het afronden, en zijn dus nog niet aan de uitvoering hiervan toegekomen. De startbijeenkomst voor de erfgoedgemeenschappen rondom het immaterieel erfgoed staat gepland in maart 2026.

Samen met Groen Groeit Mee hebben we het werelderfgoed ingezet in de gebiedsgerichte aanpak van het Noorderpark-Ruigenhoek, Laagraven en Kromme Rijnstreek om bij te dragen aan hoogwaardige verbindingen tussen stad en land, gecombineerd met natuur-, water- en recreatieopgaven. We hebben bijgedragen aan herbestemming van forten, sluizen en (tank)grachten.  Met de partners van het Pact van Ruigenhoek hebben we zichtbaarheid en herkenbaarheid van beide Werelderfgoederen vergroot via VVV-winkels, marketingorganisaties en Toeristische Overstap Punten. Met vele Rijks- en regionale partners hebben we een ontwerpend onderzoek uitgevoerd naar verenigbaarheid van ruimtelijke opgaven met de ontwikkeling van de Hollandse Waterlinies in de Kraag van Utrecht.

Door participatie in gebiedsgerichte aanpak van UPLG en GGM is de ruimtelijke kwaliteit van het werelderfgoedgebied versterkt en de cultuurhistorische waarden verbonden met de actuele natuur-, water- en klimaatopgaven.

Resultaat:

Minstens 3 herbestemmings- of herontwikkelingsprojecten zijn afgerond.

Resultaat:

Werelderfgoed is beter bekend, beleefbaar en toegankelijk door educatie en verbetering van toeristische en recreatieve voorzieningen.

Resultaat:

Niet alle beoogde resultaten zijn volgens planning bereikt. Maar een belangrijk behaald resultaat is de afronding van het vernieuwde fietsknooppunten netwerk. Op 26 juni is met het ‘fietsfeest’ het vernieuwde netwerk bestuurlijk en feestelijk geopend. Voor het wandelroutenetwerk Utrecht Oost is de eerste paal geslagen. De nieuwe subsidieregeling voor het realiseren van openbare composterende toiletten in natuur- en recreatiegebieden heeft gewerkt. Dit jaar zijn diverse aanvragen binnengekomen. De renovatie van de toeristische overstappunten is gestart.

Een nieuw aangelegd wandelroutenetwerk Utrecht Oost waarmee de gehele provincie voorzien is van een met knooppunten aangegeven wandelroutenetwerk.

Resultaat:

De aanleg van het wandelroutenetwerk Utrecht Oost kent een meerjarige planning, waarbij in 2025 de ontwerpfase is afgerond met de stakeholders. De concrete aanleg is gestart: eind 2025 is de eerste paal de grond in gegaan. Medio 2026 wordt de oplevering van het hele netwerk verwacht.

Onderzoek naar behoefte en mogelijkheden verbeteringen sloepennetwerk

Resultaat:

Het onderzoek naar het sloepennetwerk is uitgesteld in overleg met het Routebureau. In 2025 is de nieuwe versie van de Basisvisie Recreatie Toervaartnet (BRTN) 2026-2031 opgesteld met provincies en het Rijk. Hierin wordt de doorvaarbaarheid van de recreatieve vaarwegen geborgd, waar ook het sloepennetwerk baat bijheeft. Ook is de ambtelijke samenwerking met provincies NH en ZH op het onderwerp waterrecreatie en sloepennetwerk geïntensiveerd. De verdere uitwerking van het onderzoek naar behoefte en mogelijkheden verbetering sloepennetwerk wordt in 2026 opgepakt.

Een vernieuwd provinciaal fietsknooppuntennetwerk.

Resultaat:

Het jaar 2025 was het laatste overgangsjaar voor de transitie binnen het Recreatieschap Stichtse Groenlanden, waarbij de uitvoering bij Staatsbosbeheer is belegd. Stichtse Groenlanden heeft gezamenlijk met Staatsbosbeheer de Toekomstvisie 2040 opgesteld, voor reactie aangeboden aan de deelnemers en vervolgens vastgesteld. Aan de hand van de visie worden ontwikkelingen in de recreatiegebieden verder opgepakt. De grip op de uitvoering is verbeterd en kosten voor toekomstig beheer en onderhoud worden in kaart gebracht.

Voor het Recreatieschap Stichtse Groenlanden stelt de uitvoeringsorganisatie Staatsbosbeheer in opdracht van het bestuur van het recreatieschap een Toekomstvisie 2040 op, met inbreng van de provincie. Dit draagt ook bij aan een beter zicht op de benodigde middelen. Provinciale Staten wordt hierbij betrokken en hiervan op de hoogte gesteld.

Resultaat:

De aanleg van fiets- en wandelpad IJsselwetering, incl. natuurvriendelijke oevers is aanbesteed.  

Resultaat:

Dit project kent een meerjarige planning en nauwe samenwerking met betrokken stakeholders. De aanleg is nog niet aanbesteed en vertraagd aangezien de raming behorend bij het in 2025 opgestelde voorlopig ontwerp hoger is dan het beschikbare uitvoeringsbudget. Hiervoor moet eerst een oplossing komen voordat er kan worden aanbesteed.

We hebben deelgenomen - via het IPO - aan de Landelijke Raad Toerisme en Recreatie (LRRT). De LRRT heeft een agenda opgesteld en het IPO heeft hier in invulling aan gegeven via de werkgroepen ‘Ruimte voor recreatie’ en ‘Aanbodontwikkeling’ (routenetwerken). Een provinciale doorvertaling van de LRRT zou worden verkend, maar is door het opstellen van het nieuwe beleidsprogramma RTSB vertraagd.
We hebben ingezet op kennisdeling en het versterken van de samenwerking voor onze partners en stakeholders, door onder andere het organiseren van onze jaarlijkse kennis- en netwerkdag en de oplevering van het onderzoek Waarde van Toerisme en Recreatie. Binnen de GR-en Recreatieschap Stichtse Groenlanden en Plassenschap Loosdrecht werkt de provincie samen met gemeenten en de provincie Noord-Holland aan de instandhouding en ontwikkeling van recreatiegebieden (land en water).  

De uitvoeringsagenda voor de Landelijk Raad Toerisme en Recreatie is opgesteld en de verkenning naar een provinciaal platform (provinciale doorvertaling van landelijke raad Toerisme en Recreatie) met overheden, natuurorganisaties, markt- en branchepartijen in recreatie en toerisme is afgerond.

Resultaat:

In het eerste kwartaal van 2025 is door de Landelijke Raad Toerisme en Recreatie de agendering besproken en is een plan van aanpak opgesteld waarmee verschillende werkgroepen binnen de raad met thema's aan de slag zijn gegaan. In verband met de inzet op het opstellen van het nieuwe beleidsprogramma Recreatie, Toerisme, Sport en Bewegen hebben we de verkenning naar onze eigen invulling uitgesteld naar begin 2026.

De samenwerkingen met medeoverheden binnen de bestaande recreatieschappen zorgen voor goed toegankelijke recreatiegebieden.

Resultaat:

De uitvoeringsverordening Recreatie & Toerisme 2022-2025 is optimaal benut. Er zijn diverse projecten beschikt die bijdragen aan bestemmingsmanagement, bijvoorbeeld Visit Utrecht Region, Grebbelinie, Fiets en Kastelen & Buitenplaatsen. Hierbij wordt ingezet op bekendmaking van locaties, spreiding (in tijd en ruimte) en passend bezoek. De Marketing Coöperatie Regio Utrecht (MC-RU) heeft door middel van diverse bijeenkomsten, ondersteuning van kleinere destinatiemanagementorganisaties en een nieuw gezamenlijk plan voor 2026 het netwerk verder versterkt.

Het onderzoek naar recreatiedruk en natuur is afgerond. Aanbevelingen verwerken we in het nieuwe recreatieprogramma.

Resultaat:

Er zijn 6 projecten via de uitvoeringsverordening Recreatie & Toerisme 2022-2025 gerealiseerd die bijdragen aan bestemmingsmanagement.  

Resultaat:

De Marketing Coöperatie Regio Utrecht (MC-RU) zorgt voor een versterking van het netwerk van destinatiemarketingorganisaties, gemeenten en provincie, kennisdeling en het gezamenlijk oppakken van regiobrede projecten.

Resultaat:

In 2025 is ingezet op bestuurlijk commitment van gemeenten voor een provinciale rol bij de aanpak van vitale en veilige vakantieparken. Ook is de aanpak voor vakantieparken opgenomen in het Programma Recreatie en Toerisme 2022-2025 en het Uitvoeringsplan Ondermijning 2025-2026. Voorts zijn de beleidsregels in de Omgevingsverordening aangepast voor vakantieparken. In 2026 gaan wij verder richting de uitvoering met het op te zetten expertteam.

We stellen een integraal plan voor de Aanpak Vakantieparken op.

Resultaat:

Er is integraal gewerkt en we zijn middels planvorming en planning gekomen tot de uitgesproken intenties tijdens de bestuurdersbijeenkomst met gemeenten. Deze krijgen een vervolg in het nieuwe beleidsprogramma Recreatie, Toerisme, Sport en Bewegen en het beleid via het Kabinet.

We komen tot samenwerkafspraken met gemeenten over de Aanpak Vakantieparken.

Resultaat:

Middels inspraaksessies en een bestuurlijke bijeenkomst met gemeenten is er overeenstemming gekomen over de inzet van het expertteam en de rol van de provincie. Het expertteam gaat in de loop van 2026 in gesprek met gemeenten om met maatwerk en op hun verzoek met adviezen te komen. In dit traject worden de samenwerkingsafspraken per gemeente gemaakt.

We komen tot een voorstel voor een beleidslijn voor vitalisering en transformatie van vakantieparken.

Resultaat:

Om vitalisering van vakantieparken te bevorderen is in de Omgevingsverordening een aantal regels opgenomen, waaronder een regel die verduurzaming van vakantieparken ondersteunt. Vooralsnog is daarmee de noodzaak voor een aparte beleidslijn komen te vervallen.

In het plan ‘Duurzaam zakelijk bezoek’ is ingezet op werving en acquisitie van zakelijk toerisme in de provincie, via onder andere beursbezoek, een online tool met alle zakelijke locaties en het organiseren van events voor evenementorganisatoren. Via de uitvoeringsverordening Recreatie & Toerisme 2022-2025 is voor 17 kennisevenementen, passend bij de positionering “Utrecht, Heart of Health”, een subsidie beschikt.

Het plan zakelijk toerisme betreffende het jaar 2025 is conform KPI's uitgevoerd.

Resultaat:

De verantwoording van deze subsidie heeft nog niet plaatsgevonden en het is daarmee nog niet bekend of alle KPI's zijn behaald. Er zijn op dit moment geen signalen dat de KPI's niet behaald zijn.

Acht kenniscongressen zijn ondersteund via de uitvoeringsverordening Recreatie & Toerisme 2022-2025.

Resultaat: